Abɔfra: Abakɔsɛm, Nneyɛe, ne Nsɛm a ɛyɛ Anigye
Kyɛ
Link:- Klik Ha
Okraman yɛ mmoa a wotumi de wɔn ho to wɔn so paa wɔ Wiase, nanso ɛfata sɛ yɛde wɔn ho nsɛm ba nkurɔfo nim ase firi mfiase: wɔyɛ mmoa a wɔatete wɔn a wɔfiri aboa a wɔfrɛ no 'canid' abusua no mu, na mfe mpempem pii a wɔne nkurɔfo tenae na ɛhyɛɛ wɔn suban. Saa abusuabɔ tenten yi nti na okraman betumi ayɛ ɔbɔfo, nantwi hwɛfo, ɔkorafo, mmoafo, ne adamfo a wɔdɔ wɔn kɛse saa ara. Afei nso, wɔn kɛseɛ, wɔn honam, ne wɔn suban ahorow no yɛ nwanwa, na eyi ma ɛyɛ nwanwa sɛ aboa a obi nim no no betumi ayɛ ade a ɛyɛ nwanwa saa ara. Sɛ wote nea okraman firi, ne sɛnea wɔsesae, ne nea ɛma wɔn yɛ soronko ase a, ɛma wuhu nea enti a wɔho hia paa wɔ nnipa asetena mu.
Nea Nnwanoma ne Nnwanoma Yɛ
Sɛ yɛka no tiawa a, nnwanoma yɛ mmoa a wɔatete wɔn a wɔne asono, ɛserɛ, ne mmoa foforo a wɔte kwae so wɔ abusuabɔ. Okraman a wɔatete no yɛ aboa koro pɛ nanso ɛwɔ nnwuma pii, na ɛno nti na aboa ketewa bi ne okraman kɛse bi betumi ayɛ te sɛ mmoa a wɔn nsam ntwam bere a wɔn nyinaa firi abusua koro mu no. Sɛ yɛde toto kwae so mmoa ho a, nnwanoma a wɔatete wɔn no gyina nnipa so ma aduan, fie, ne kwan a wɔfa so hwɛ wɔn wɔ nnɛyi tebea ahorow mu, na wɔn ho sesae ma wɔne nnipa tena bɛn. Eyi ma wɔnyɛ mmoa a wɔne yɛn tena fie nko ara, na mmom mmoa a nnipa amansan abɔ wɔn suban bere tenten.
Okraman a wɔatete no ho nsɛm titiriw
Wotaa ka sɛ okraman yɛ adamfo, nanso ɛno yɛ asɛm no fã bi pɛ. Wɔyɛ adwumayɛfo, mmoafo, na mmeae pii no, wɔyɛ nnipa a wɔwɔ afuom, afie, ne adwumakuw ahorow mu akannifo. Okraman no anim betumi asesa kɛse firi adwuma bi so kɔ foforo so, nanso aboa no ankasa ne nea ɛwɔ hɔ no. Saa nneɛma a wɔwɔ ne nneɛma ahorow pii yi yɛ nea enti a ɛyɛ mmerɛw sɛ wobɛhu okraman na woasua ne ho ade.
Nea Nnwanoma Firi
Okraman firi nea abɔdeɛ a ɛkyɛn no, nanso nsakrae a ɛfiri asono kɔ okraman mu no nyɛ ade a ɛbaa mpofirim. Na ɛyɛ nsakrae a ɛbae mfe mpempem pii bere a kwae so mmoa bi hyɛɛ aseɛ sɛ wɔn ho tɔ wɔn wɔ nnipa nkyɛn no. Nnipa a wodii kan no anhia sɛ wɔbɛbɔ "okraman" wɔ bere koro mu; mmom, ebia wɔbɔɔ tebea a mmoa a wɔn ho nti, na wɔne nnipa nni ntam no nyaa mfaso. Saa mmoa no ebia wɔhwehwɛɛ aduan wɔ nsraban ho, nyaa aduan wɔ nkurɔfo nkyɛn, na brɛw-brɛw-brɛw no wɔne nnipa nyaa abusuabɔ pa. Bere kɔe no, abusuabɔ no yɛɛ nea ɛyɛ mfaso ma wɔn baanu nyinaa: nnipa nyaa mmoa a wɔyɛ nnam na wɔyɛ mfaso, na mmoa no nso nyaa aduan ne ahobammɔ.
Nyansapɛfo da so ara rekyerɛ wɔn adwene wɔ bere ne baabi a wɔdii kan tetee mmoa yi ho, nanso nkyerɛkyerɛ no mu yɛ nea wogye tom. Wotetee nnwanoma bere tenten a atwam no, ansa na nnwuma a wɔyɛ wɔ afuom reba. Eyi kyerɛ sɛ nnwanoma na wɔwɔ nnipa asetena mu bere a nnipa da so ara te kuw ketewaa-ketewaa, na wɔne ayɛm ne abɔmmɔ na ɛte. Ɛyɛ den sɛ wobɛhu da titiriw no efisɛ adanse a ɛwɔ hɔ no nyɛ pii na akwan ahorow a wofiri so yɛ nhwehwɛmu no betumi ama nkurɔfo anya adwene ahorow. Ɛwom sɛ ɛte saa de, nanso nkurɔfo nyinaa gye tom sɛ nnwanoma yɛ mmoa a wɔdii kan tetee wɔn no mu biako.
Firi asono kɔ adwumayɛfo a wɔatete wɔn
Susuw baabi a nnipa a wodii kan tetee wɔn no tenae ho: aduan a aka, ahosiesie, fie, ne kwan a wɔfa so nya aduan. Ma asono a ne ho yɛ den no, saa tebea no betumi ayɛ nea ɛwɔ asiane, nanso ɛbetumi ayɛ nea ɛwɔ mfaso. Mmoa a na wɔpɛ sɛ wɔbɛn nnipa nni dɔm no ne wɔn a na wɔtumi tra ase na wɔwo. Saa kwan no so, okraman a odii kan bae no betumi ayɛ nea ɛfiri abɔde a ɛma nnipa bae no mu. Mmoa a wɔn ho tɔ wɔn na wɔne nnipa tena yɛ mmerɛw na nnipa betumi ate, na akyiri yi wɔatumi ayɛ wɔn, ahwɛ wɔn, na awɔ wɔn.
Bere a wɔtetee wɔn
Nkyerɛkyerɛ pii kyerɛ sɛ wɔtetee okraman bere tenten a atwam no, ɛnyɛ bere a aba yi. Da titiriw no yɛ nea ɛda so ara yɛ adwene nnyinapɛ, na da biara nni hɔ a ɛsɛ sɛ wugye tom sɛ ɛne awiei no. Nea ɛho hia ne nsakrae no kɛseɛ: na nnwanoma ne nnipa tena bere tenten, na wɔn abusuabɔ firi bere a na wɔnkyerɛw ade. Saa bere tenten no boa ma wuhu nea enti a nnwanoma akyekyɛ mu kɛse wɔ nnipa amammerɛ, kasa, ne asetena mu.
Sɛnea Nnwanoma Sesaae Bere Kɔe
Bere a nnwanoma ne nnipa tenae no, nnipa hyɛɛ aseɛ sɛ wɔbɛyi wɔn ama nnwuma ne nneɛma a wɔpɛ. Saa ntetee a wɔyɛ no yɛ nea enti a nnɛyi nnwanoma da soronko saa no. Abusuabɔ a ɛfiri abɔde no maa wɔn nnyinapɛ, nanso ntetee maa wɔn kɛse, nso, honam, ne suban sesae. Wotetee nnwanoma bi ma wɔne nantwi yɛ adwuma, afoforo nso ma wɔbɔ abɔmmɔ, afoforo nso ma wɔkora adan, na afoforo nso ma wɔyɛ adamfo. Adwuma biara a wɔyɛ no hyɛɛ sɛnea wɔsiesie mmoa no ne sɛnea wɔyɛ wɔn suban no ase.
Nnwuma pii yɛ nea aba yi nso sɛ wode toto aboa no ankasa ho a. Sɛ yɛka no foforo a, okraman a wɔatete no yɛ nea ɛkyɛ, nanso nnwuma pii a nnɛyi nkurɔfo nim no yɛ foforo. Ɛno nti na okraman abakɔsɛm wɔ mfa abien: abakɔsɛm a ɛfa ntetee ho ne nea ɛfa nnwuma ho akyiri yi. Wɔn nyinaa ka, na ɛkyerɛ nea enti a aboa koro pɛ betumi ayɛ nneɛma ahorow pii.
Nnwuma a ɛwɔ hɔ
Nnwuma a ɛwɔ hɔ no da adi wɔ da biara da nsɛm mu. Nnwanoma bi yɛ ntiatia na wɔyɛ nnam, na afoforo nso yɛ tenten, wɔyɛ duru, anaa wɔyɛ nea ɛbɛtumi agyina. Afoforo nso wɔ honam a ɛyɛ duru ma mmeae a awɔw wɔ, na afoforo nso wɔ honam a ɛyɛ hwee a ɛfata mmeae a owia bɔ. Abakɔsɛm mu no, nnipa tetee nnwanoma ma wɔhwɛ nnantwi, bɔ abɔmmɔ, kora adan, na wɔyɛ adamfo. Saa nnwuma yi maa wɔn ahoɔden, nti nnwanoma a wɔwɔ saa nnwuma no mu no nyaa suban ne honam su ahorow.
Nsakrae a ɛda adi
Ntetee a wɔyɛ no sesae nneɛma pii a ɛboro anim nko ara. Ɛsesae ti, aso, nan, dua, ne honam nso. Saa nsakrae yi firi nneɛma a nnipa yii wɔ mfe pii mu, ɛnyɛ mpofirim. Ɛno nti na nnɛyi nnwanoma betumi ayɛ tenten anaa dade, wɔyɛ nsam-honam anaa nea ɛyɛ nketenkete. Nneɛma ahorow no yɛ nokware, nanso ɛwɔ abusuabɔ koro pɛ so.
Okraman Suban a ɛda Nte
Nnwanoma da adi kɛse wɔ wɔn ntease, wɔn honam su, ne sɛnea wɔyɛ nnipa nneɛma no ho. Wɔn hwene ntease yɛ nea ɛkyɛn nnipa de, na wɔn aso nso yɛ nnam. Saa suban no ma wɔyɛ mmoa a wotumi de di akyiri, yɛ adwuma, na wɔyɛ nnam. Nea ɛho hia nso ne sɛ, nnwanoma de wɔn honam, dua, ne wɔn nne ka nsɛm. Sɛ wopɛ sɛ wote okraman ase yiye a, ɛsɛ sɛ wohwɛ ne honam nyinaa mmom, ɛnyɛ ne kã nko ara.
Nnwanoma betumi asesa efisɛ wɔtumi kenkan nnipa na wɔyɛ nneɛma ntɛm ara. Eyi ma wɔfata sɛ wɔbɛtena afie, akyekyɛ wɔn asetena, na wɔasua nneɛma foforo. Wɔn suban a ɛda adi paa no nyɛ honam nko ara, na mmom abusuabɔ nso: wɔhu nnipa, wɔyɛ biribi bere a wɔka nsɛm, na wɔpɛ sɛ wɔka nneɛma a ɛrekɔ so no ho.
Ntease ne Kasa
Okraman hwene yɛ nea ɛho hia paa. Okraman de hwene na ɛhu nea ɛrekɔ so wɔ nneɛma, nnipa, mmeae, ne nsakrae ho. Aso nso di dwuma kɛse, na ɛma okraman te nneɛma a nnipa betumi abu so. Kasa no nso sesae saa ntease no yɛ nneɛma. Dua a ɛkɔ soro, honam a ɛkɔ fam, anaa nneɛma a ɛda adi no betumi kyerɛ suban anaa botae ahorow. Sɛ wɔsi wɔn ho nsɛnkyerɛnne nso a, ɛkyerɛ nneɛma foforo ma nnwanoma afoforo mpo.
Suban ne Nnipa Asetena
Nnwanoma pii yɛ nea wɔpɛ adamfo, wɔpɛ agoru, na wɔpɛ sɛ wosua ade, nanso suban no nyɛ nea ɛyɛ koro ma mmoa nyinaa. Nnwuma, suban, ne nea wotumi nya bere a wofiri aseɛ no ho hia. Nnwanoma bi yɛ nnam, na afoforo nso yɛ nea wɔn ho nna. Ntetee ne asetra betumi ama saa suban no ada adi wɔ da biara da asetena mu. Saa nsakrae no yɛ nea enti a nnwanoma fata nnipa asetena mu: wɔnyɛ nea ɛyɛ koro, nanso wɔn mu pii yɛ nea wotumi kyerɛ wɔn kwan.
Sɛnea Nnwanoma ne Nnipa Tena
Nnwanoma ne nnipa atena kwan pii so, ɛnyɛ adamfo nko ara. Abakɔsɛm mu no, wɔaboa nkurɔfo ma wɔhwɛ mmoa, hwehwɛ aduan, kora afie, na wɔyɛ nnwuma a ɛyɛ soronko. Nnɛyi asetena mu no, wɔda so ara yɛ nnwuma, na wɔyɛ abusuafo nso. Saa nsakrae yi yɛ nea ɛyɛ nwanwa. Ɛno na ɛma okraman ne nnipa abusuabɔ yɛ nea ɛkyɛ wɔ amammerɛ ne bere ahorow mu.
Abusuabɔ no da adi sɛ nnwanoma betumi asesa. Wotumi tete okraman ma ɔyɛ adwuma, anaa ɔne nkurɔfo tena. Mmapɔntɛm bi mu no, nnwanoma da so ara yɛ nnwuma. Mmeaɛ foforo nso no, wɔyɛ adamfo nko ara, nanso ɛwom sɛ ɛte saa de, wɔda so ara wɔ abusuabɔ pa ne nnipa asetena. Sɛ wopɛ sɛ wohwɛ okraman yiye a, ɛsɛ sɛ wumanya aduan, ahoɔden, ne baabi a ɛyɛ den.
Adwumayɛfo
Nnwanoma a wɔhwɛ nnantwi boa ma wɔhwɛ wɔn, nnwanoma a wɔbɔ abɔmmɔ boa ma wɔhwehwɛ aduan, na nnwanoma a wɔkora adan boa ma wɔsɛe ahunahunu. Nnwanoma a wɔyɛ adwuma mmoa boa nnipa a wɔwɔ akuraa, na nnwanoma a wɔhwehwɛ nkurɔfo boa ma wɔhwehwɛ nkurɔfo a wɔayera. Wɔbu nnwanoma a wɔhwehwɛ nneɛma nso sɛ wɔn ahoɔden wɔ nneɛma mu. Saa nnwuma yi kyerɛ sɛnea nnwanoma ntease, adwene, ne nea wotumi tete no betumi ayɛ mfaso.
Adamfo
Nnwanoma yɛ nnipa adamfo efisɛ wɔyɛ nea ɛyɛ nnam. Wɔhu nnipa, wɔyɛ biribi bere a wɔka nsɛm, na wɔne nnipa tena pa. Nkurɔfo pii gye nnwanoma toom efisɛ wɔma asetena yɛ fɛ, wɔma wɔn akwaaba, anaa wɔne wɔn tena. Abusuabɔ no yɛ nea ɛyɛ mfaso: nnwanoma gyina nnipa so ma nhwɛso, na nnipa nso gyina nnwanoma so ma nokware.
Okraman Suban ne Adwene
Sɛ wopɛ sɛ wote okraman adwene ase a, hwɛ nea ɔyɛ. Nnwanoma sua ade firi nea wɔyɛ mpɛn pii, nneɛma a wɔnya, ne nsɛnkyerɛnne ahorow, ɛno nti na ntetee taa yɛ nea ɛfata. Okraman betumi asua nneɛma ntɛm ara, adi nneɛma a ɛyɛ den, anaa ɔbɛhu nnwuma a wɔyɛ wɔ fie. Adwene betumi ayɛ nea ɛda soronko wɔ nnwuma ahorow mu, nti nneɛma biara nni hɔ a ɛkyerɛ sɛ okraman betumi ayɛ biribiara. Nea ɛho hia paa ne sɛnea okraman no betumi asesa na wate nea nnipa pɛ ase.
Suban nso da abɔdeɛ adi. Nnwanoma pii pɛ sɛ wɔbɔ, wotutu fam, wotie, anaa wɔhwehwɛ nneɛma. Saa suban no firi wɔn abɔdeɛ mu, nanso wɔyɛ no foforo. Okraman a wɔtetee no wɔ fie a ɛyɛ dwoodwoo no suban betumi ayɛ soronko koraa ne nea wannyɛ no biribi. Ɛno nti na suban yɛ nneɛma a ɛfata abɔdeɛ, ntetee, ne baabi a wɔte.
Sua ne Ntetee
Nnwanoma taa yɛ nea wotumi sua ade ntɛm ara efisɛ wɔwɔ ntease. Sɛ suban bi ma wonya mma, aduan, anaa agoru a, wɔyɛ no mpɛn pii. Wotumi sua ade firi nnipa nne, nsa, ne honam, ɛnyɛ kasa nko ara. Eyi ma wɔyɛ nnipa nneɛma nnam na ɛma wuhu nea enti a wotumi tete wɔn ma nnwuma pii.
Adwene ne Abɔdeɛ
Nnwanoma da adwene adi, na ɛyɛ nea ɛyɛ mmerɛw sɛ wuhu. Wotumi yɛ nea wɔn ani agye, wɔyɛ nea wɔn ho nna, wɔyɛ nea wɔn ho tɔ wɔn, wɔyɛ nea wɔkora, anaa wɔyɛ nea wɔn ho ayɛ den. Abɔdeɛ bi yɛ mfaso wɔ kwae so na ɛda so ara wɔ fie, te sɛ tutu fam. Afoforo nso yɛ nea ɛyɛ den, te sɛ nneɛma a wɔhwehwɛ. Saa abɔdeɛ no betumi ayɛ nea ɛda adi, a egyina okraman no abakɔsɛm, mfe, ne nea ɛbɛn no so.
Okraman Ahoɔden ne Mfe
Okraman ahoɔden sesae, na mfe nso gyina nneɛma pii so, ɛnyɛ ade koro pɛ. Kɛse, nnwuma, honam, ne nhwɛso nyinaa di dwuma. Nnwanoma nketewa betumi atra ase kyɛn akɛse, nanso nsɛm pii wɔ hɔ, na obiara nni hɔ a onim nea ɛbɛsi. Nhwɛso pa ho hia wɔ asetena mu, efisɛ ahoɔden pa ma wɔyɛ mmerɛw.
Nanteɛ mpɛn pii, aduan a ɛfata, ne nhwɛso pa boa ma nnwanoma tra ase yiye. Nhwɛso a wodi kan yɛ nso ho hia, efisɛ nneɛma nketewa betumi ayɛ nneɛma kɛse. Sɛ wokan nsɛm yi a, ɛsɛ sɛ wokae sɛ okraman hwɛ nyɛ adamfo nko ara, na ɛyɛ nnwuma nso.
Nea ɛka mfe
Nnwuma, honam kɛse, ne nhwɛso betumi aka sɛnea okraman bɛtra ase. Asetena nso ho hia: nnwuma, adwene, ne baabi a ɛyɛ den boa ma wɔtra ase. Nneɛma pii wɔ hɔ nti, mfe yɛ nea ɛsesae, ɛnyɛ nea ɛda hɔ.
Nea enti a ahoɔden ho hia
Nnwanoma a wɔn ho yɛ den no yɛ nea wɔn ho tɔ wɔn, wɔyɛ nnam, na wɔne nkurɔfo nya abusuabɔ. Ɛno nti na aduan, nanteɛ, nhwɛso, ne nneɛma a wɔyɛ wɔn hwehwɛ no ho hia. Okraman a ne ho yɛ den no tumi yɛ adwuma, goru, na ɔyɛ adamfo, a ɛno ne nnwuma titiriw a nnwanoma ayɛ wɔ abakɔsɛm mu.
Nnwanoma Ho Nsɛm a ɛyɛ Anigye
Nnwanoma wɔ nsɛm pii a ɛma wuhu wɔn na wokae wɔn. Wɔn ntease yɛ nea ɛkyɛn yɛn de, wɔn honam su yɛ nea ɛda adi, na wɔn ahorow no yɛ nwanwa. He ni nsɛm bi a ɛkyerɛ sɛ nnwanoma yɛ mmoa a wɔn ho yɛ nwanwa:
- Okraman hwene ntease yɛ nea ɛkyɛn nnipa de na ɛho hia paa.
- Nnwanoma de wɔn dua, aso, honam, ne nne ka nsɛm, nti nneɛma biara nni hɔ a ɛkyerɛ ne nyinaa.
- Okraman a wɔatete no wɔ hɔ biako pɛ, nanso nnwuma nti, nnwanoma da soronko koraa.
- Nnwanoma pii nim nnipa nneɛma, na ɛno ma wɔfata nnipa asetena mu.
- Nnipa ne nnwanoma abusuabɔ yɛ nea ɛkyɛ, na ɛma nnwanoma yɛ mmoa a wɔdii kan tetee wɔn.
Saa nsɛm no yɛ nea ɛboro nsɛm nketewa so. Wɔkyerɛ nea enti a nnwanoma akyɛ saa: wɔyɛ nea wotumi asesa, wɔyɛ nnam, na wɔne nnipa asetena wɔ kwan a mmoa afoforo nni so.
Nnwanoma Ho Nsɛm a Wotaa Bisa
Nnwanoma ne nnipa atena mfe a ɛsɛ sɛ ɛkyɛ?
Nnwanoma ne nnipa atena bere tenten, ebia mfe mpempem pii. Wɔda so ara rekyerɛ nea ɛbɛsi, nanso nkyerɛkyerɛ no mu yɛ nea ɛda hɔ.
Nea enti a nnwanoma fata nnipa asetena mu?
Nnwanoma yɛ nea wotumi asesa, wotumi tete, na wɔyɛ nnam. Wokum nnipa honam, wɔyɛ nea nnipa pɛ, na wɔfata abusua asetena mu.
Nea ɛma nnwanoma ne asono ntam yɛ soronko?
Nsakrae kɛse no firi ntetee, suban, ne nea wɔgyina nnipa so no mu. Sɛ wode toto asono ho a, nnwanoma yɛ nea wɔn ho tɔ wɔn, wɔyɛ nneɛma ahorow, na wɔfata nnipa asetena mu.
Nea Enti a Nnwanoma Ho Hia
Nnwanoma nyɛ mmoa nko ara. Wɔyɛ nea ɛkyerɛ sɛnea mmoa ne nnipa betumi asesa wɔn ho. Wɔn firi a ɛfiri asono mu kɔ nnwuma a wɔyɛ nnɛ no, nnwanoma kyerɛ nnipa nneɛma. Wɔn ntease, suban, ne sɛnea wɔsesae no kyerɛ nea enti a wɔda so ara yɛ mmoa a wɔn ho hia. Sɛ wopɛ sɛ wote nnwanoma ase a, firi wɔn abakɔsɛm so, hwɛ sɛnea wɔka nsɛm, na kae sɛ wɔn abusuabɔ a ɛbɛn paa no ne nnipa.